Oyunda orsa giden teknen, etrafında orsa giden filo
Yarış rehberleri · sözlük

Yelken yarışı sözlüğü

Bir yarış parkurunda en sık duyduğun 61 sözcük, her biri bir iki cümleyle. Rehberler daha da ileri gider.

Yazan: Nikolai Shilin, RYC

Seyir açıları ve dönüşler

Orsa (beat)
Rüzgârın geldiği yönde bulunan bir şamandıraya doğru yelken açmak. Hiçbir tekne doğrudan rüzgâra yelken açamaz; bu yüzden zikzak çizer, önce bir kontrada sonra öbüründe orsa giderek.
Rehber: aleyhte ve lehte dönüşler
Orsa (close-hauled)
Teknenin iyi yelken açtığı kadar rüzgâra yakın, rüzgârdan yaklaşık 40° açıyla, yelkenler sonuna kadar çekilmiş.
Ölü açı (no-go zone)
Rüzgârın her iki yanındaki, salmalı bir teknede her yöne yaklaşık 40°’lik açı; hiçbir tekne bu açıda yelken açamaz. İçine girersen yelkenler çırpar ve tekne yavaşlayıp durur.
Rehber: seyir açıları
Fazla orsa (pinching)
Orsadan daha dar açıyla, rüzgâra fazla yakın seyretmek. Tekne daha yükseğe bakar ama yavaşlar; böylece şamandıraya daha az yaklaşır, daha çok değil.
Rehber: yelken trimi ve hız
Hız için açmak (footing)
Hız kazanmak için orsadan birkaç derece açık, iskotalar biraz laçka seyretmek: tramoladan sonra, dalgada ya da başka bir teknenin rüzgâraltından geçmek için.
Rehber: yelken trimi ve hız
Apaz (reach)
Rüzgârın tekneyi enine kestiği seyir: dar apaz tam yandan biraz rüzgâra doğru, geniş apaz biraz rüzgâraltına doğru.
Pupa (run)
Rüzgâr arkadan gelirken, rüzgâraltındaki bir şamandıraya doğru yelken açmak.
Rehber: pupada yelken açmak
Bomun tarafından rüzgâr (by the lee)
Rüzgârın bomun bulunduğu taraftan geldiği pupa seyri. Birkaç derece dalgada hızlıdır; çok fazlası olursa bom kontrolsüz bir kavançayla karşı tarafa çarpar.
Rehber: pupada yelken açmak
Tramola (tramola atmak) (tack)
Pruvayı rüzgârın içinden geçirerek bir kontradan ötekine dönmek. Tramola atan tekne, yeni kontrada orsaya gelene kadar diğerlerinden uzak durur (kural 13).
Kavança (gybe)
Kıçı rüzgârın içinden geçirerek dönmek; böylece bom öbür yana savrulur.
Rehber: pupada yelken açmak
Kontrolsüz kavança (crash gybe)
Kimsenin istemediği bir kavança: rüzgâr bomun tarafından fazla gelince grandinin arkasına geçer ve bomu karşıya fırlatır. Sert havada tekne birden yatar ve rüzgâra döner.
Rehber: tramola ve kavança atmak
Orsalamak (luff)
Rüzgâra doğru dönmek. Rüzgâraltındaki tekne rüzgârüstündekine orsalayabilir; o da buna karşılık vermek zorundadır (kural 11 ve 16).
Boşlamak (bear away)
Rüzgârdan uzağa dönmek. Orsada bir tekne hız toplamak için birkaç derece boşlar; rüzgârüstü şamandırasında pupaya boşlar.
Rüzgâra dikilmek (in irons)
Burnu rüzgâra dönük durmak; yelkenler çırpınır ve dümen tutmak mümkün olmaz. Yelkenler yeniden dolana kadar boşla.
Yatma (heel)
Teknenin yelkenlerdeki rüzgârla ne kadar yana yattığı. Biraz yatması doğrudur; fazlası yavaşlatır, düşmeyi artırır ve dümeni zorlaştırır: iskotayı laçka et ya da rüzgârüstüne otur.
Rehber: yelken trimi ve hız
Gerçek ve görünür rüzgâr (true and apparent wind)
Gerçek rüzgâr suyun üzerinde esen rüzgârdır; görünür rüzgâr ise ilerleyen teknenin hissettiği rüzgârdır: gerçek rüzgâr artı kendi hızının yarattığı rüzgâr. Daha baş taraftan gelir ve yelkenler ona göre trimlenir.
Rehber: seyir açıları
VMG (hedefe hız)
Teknenin suda değil, gittiği yöne, rüzgârüstüne ya da rüzgâraltına ne kadar hızlı ilerlediği. Orsada ve pupada açıyla seyreder; en iyi açı, en iyi VMG’yi veren açıdır.
Rehber: pupada yelken açmak

Kim uzak durur

Sancak kontra (starboard tack)
Rüzgârın teknenin sancak (sağ) tarafından gelip bomun iskeleye açık olduğu seyir. İskele kontra, sancak kontradan uzak durur (kural 10).
Rehber: yarış kuralları beş dakikada
İskele kontra (port tack)
Rüzgârın teknenin iskele (sol) tarafından gelip bomun sancağa açık olduğu seyir.
Rehber: yarış kuralları beş dakikada
Uzak durmak (keep clear)
Geçiş hakkı olmayan teknenin yapması gereken: diğer tekne rotasını değiştirmek zorunda kalmadan sürdürebilsin diye seyretmek. İskele kontra sancak kontradan, rüzgârüstü rüzgâraltından, açık arkadaki açık öndekinden uzak durur.
Rehber: yarış kuralları beş dakikada
Rüzgârüstü ve rüzgâraltı (windward and leeward)
Rüzgârüstü, rüzgâra daha yakın olan taraf ya da teknedir; rüzgâraltı ondan uzak olandır. Aynı kontrada bindirmedeyken rüzgârüstü uzak durur (kural 11).
Rehber: yarış kuralları beş dakikada
Bindirme (overlap)
Aynı kontradaki iki tekne, hiçbiri öbürünün açık arkasında değilse bindirmededir. Kimin uzak duracağını ve şamandırada kimin alan alacağını belirler.
Rehber: yarış kuralları beş dakikada
Açık arkada (clear astern)
Bir teknenin gövdesi, diğer teknenin kıçını enine kesen bir çizginin gerisindeyse açık arkadadır. Açık arkadaki, açık öndekinden uzak durur (kural 12).
Rehber: yarış kuralları beş dakikada
Uygun rota (proper course)
Diğer tekneler olmasa bir teknenin mümkün olan en kısa sürede bitirmek için gideceği rota. Bazı kurallar teknenin bundan daha yükseğe yelken açmasını engeller (kural 17).
Rehber: yarış kuralları beş dakikada
Ceza dönüşü (penalty turn)
Bir faulden hemen sonra, diğer teknelerden uzakta atılan bir tramola ve bir kavançadan oluşan dönüş. Tekneler arası faul için genelde iki dönüş, bir şamandıraya dokunmak için bir dönüş.
Rehber: yarış kuralları beş dakikada
Su üstü hakemi (umpire)
Bir ihlale sonradan bir protesto duruşmasında değil, anında, suyun üstünde karar veren hakem. Oyunda ihlalleri hakem belirler ve ceza dönüşlerini verir.
Rehber: yarış kuralları beş dakikada

Rüzgâr

Lehte dönüş (lift)
Daha geriden gelen bir rüzgâr dönüşü; orsadaki tekne daha yükseğe dümen tutabilir. Bir kontradaki aleyhte dönüş, öbüründe lehte dönüştür.
Rehber: aleyhte ve lehte dönüşler
Sağa ve sola dönüş (veer and back)
Rüzgâr saat yönünde döndüğünde, yani daha sağdan esmeye başladığında sağa, saat yönünün tersine döndüğünde sola döner. Yarışta rüzgâr göstergesi hangi yöne döndüğünü gösterir.
Rehber: aleyhte ve lehte dönüşler
Salınan rüzgâr dönüşleri (oscillating shifts)
Rüzgârın birkaç dakikada bir ortalama yönünün iki yanına gidip gelmesi. Her aleyhte dönüşte tramola at; böylece orsa ayağının tamamını lehte dönüşlerle çıkarsın.
Rehber: aleyhte ve lehte dönüşler
Kalıcı dönüş (persistent shift)
Hep bir yöne devam eden ve geri dönmeyen rüzgâr dönüşü. Her aleyhte dönüşte tramola atmak yerine önce ona, yeni rüzgârın geleceği tarafa doğru seyret.
Rehber: aleyhte ve lehte dönüşler
Layline
Bir teknenin şamandırayı başka tramola atmadan, tek kontradan tam tutabileceği çizgi. Ona çok erken varırsan her rüzgâr dönüşü sana karşı çalışır.
Rehber: aleyhte ve lehte dönüşler
Kirli hava (dirty air)
Başka bir teknenin yelkenlerinin arkasındaki ve rüzgâraltındaki daha zayıf, bükülmüş rüzgâr. İçindeki tekne daha yavaştır; bu yüzden temiz rüzgâra tramola atar.
Rehber: startı nasıl kazanırsın
Rüzgâr hamlesi ve durgunluk (gust and lull)
Rüzgâr hamlesi, sudan daha koyu görünen daha güçlü rüzgâr yamasıdır; durgunluk, daha hafif rüzgâr yamasıdır.
Rehber: aleyhte ve lehte dönüşler
Akıntı (current)
Suyun kendisinin hareketi; her tekneyi beraberinde taşır. Akıntıya karşı bir tekne şamandıraya daha geç varır; şamandıranın yanında tekneyi ona doğru ya da ondan uzağa sürükler.

Start

Start hattı (start line)
Komite teknesi ile öbür uçtaki bir şamandıra olan pin arasındaki hat. Tekneler start işaretinden sonra hattı geçtiklerinde start eder.
Rehber: startı nasıl kazanırsın
Komite teknesi (committee boat)
Start hattının sancak ucundaki yarış görevlilerinin teknesi. Bayrakları çeker, işaretleri verir ve hattın parçasıdır: hiçbir tekne ona dokunamaz.
Rehber: startı nasıl kazanırsın
Pin ucu (pin end)
Start hattının iskele ucundaki şamandıra ve hattın o ucu. Komite teknesinden daha rüzgârüstünde kalıyorsa, oradan start almak avantajlıdır.
Rehber: startı nasıl kazanırsın
Start işareti (starting signal)
Top ya da korna sesi ve sınıf bayrağının inmesi: teknelerin hattı geçip start alabildiği an. Dört dakika önce hazırlık bayrağı çekilir, bir dakika önce indirilir.
Rehber: startı nasıl kazanırsın
Avantajlı uç (favoured end)
Start hattının rüzgâra daha yakın ucu. Orada start eden tekne, öbür uçta start edenin önündedir.
Rehber: startı nasıl kazanırsın
Hat avantajı (line bias)
Start hattının rüzgâra dik konumdan kaç derece döndüğü. Avantaj ne kadar büyükse bir uç ötekinden o kadar rüzgârüstündedir; yarış bunu ve hangi ucun avantajlı olduğunu starttan önce gösterir.
Rehber: startı nasıl kazanırsın
OCS (erken geçmek)
Start işaretinde start hattının parkur tarafında olmak. P bayrağı altında tekne geri dönüp yeniden start eder; komite X bayrağı çeker.
Rehber: startı nasıl kazanırsın
Genel geri çağırma (general recall)
Bütün start iptal edilir, genelde tanımlanamayacak kadar çok tekne erken geçtiği için, ve filo yeniden start eder.
Rehber: startı nasıl kazanırsın

Şamandıralar

Ayak (leg)
Parkurun bir şamandıradan ötekine uzanan bir bölümü: rüzgârüstü şamandırasına orsa ayağı, kapıya pupa, kanat şamandırasına apaz.
Rüzgârüstü şamandırası (windward mark)
Orsa ayağının tepesindeki şamandıra, genelde iskelede bırakılır.
Rehber: şamandıraları dönmek
Ofset şamandırası (offset mark)
Rüzgârüstü şamandırasının biraz yanındaki, hemen ondan sonra dönülen şamandıra; tekneler pupaya düşmeden önce açılsın diye konur.
Kanat şamandırası (wing mark)
Üçgen parkurda rüzgârüstü ve rüzgâraltı şamandıraları arasında yanda duran şamandıra: ona apazla gidilir, kavançayla dönülür ve yine apazla aşağı inilir.
Rüzgâraltı kapısı (leeward gate)
Pupa ayağının altındaki iki şamandıra. Tekne ikisinin arasından geçer, birini döner ve bir sonraki orsa ayağına oradan başlar.
Rehber: şamandıraları dönmek
Bölge (zone)
Bir şamandıranın üç gövde boyu çevresindeki alan. Bindirmedeki iki tekneden ilki buraya girdiğinde, dıştaki tekne içtekine şamandıra alanı borçludur.
Rehber: yarış kuralları beş dakikada
Şamandıra alanı (mark-room)
Bir teknenin şamandıraya yelken açması ve olması gerektiği gibi dönmesi için alan (kural 18).
Rehber: yarış kuralları beş dakikada
Geniş gir, dar çık (wide in, tight out)
Şamandıra nasıl dönülür: dönüş yumuşak olsun diye biraz geniş gelip, şamandıranın dibinden çıkarak yeni ayakta yüksek ve hızlı seyretmek; ondan uzaklaşmamak.
Rehber: şamandıraları dönmek
Bitiş hattı (finish line)
Teknenin bitirmek için son şamandıradan sonra parkur tarafından geçtiği hat. Çoğu zaman ters yönde geçilen start hattının kendisidir; bazı parkurların kendi hattı vardır.

Tekne

Grandi (ana yelken) (mainsail)
Direğin arkasında, bom boyunca uzanan büyük yelken. Tekneyi yürütür ve dümene de yardım eder: kazanılınca tekneyi rüzgâra döndürür, laçka edilince düşmesine izin verir.
Rehber: yelken trimi ve hız
Flok (jib)
Direğin önünde, ön istralyaya basılan yelken. Orsada grandiyle birlikte çalışır ve trimi en iyi onun rüzgâr ipleri gösterir.
Rehber: yelken trimi ve hız
Bom (boom)
Grandinin alt kenarı boyunca uzanan direk. Tramola ya da kavançada karşı tarafa geçer; hangi tarafta olduğu kontrayı gösterir: iskeledeyse tekne sancak kontradadır.
Rehber: tramola ve kavança atmak
Gennaker (balon)
Pruvadan açılan, rüzgâraltına yelken açmak için kullanılan büyük, hafif, asimetrik bir yelken.
Rehber: pupada yelken açmak
Code zero
Baş bastonundan sarma sistemle basılan düz ve hafif yelken; hafif havada apaz için: gennakerden daha dar açıyla gider, saniyeler içinde açılıp sarılır.
İskota ve trim (sheet and trim)
İskota, yelkeni çeken ya da bırakan halattır; trim, yelkeni rüzgâra göre ayarlamaktır. Çok bırakılırsa yelken çırpınır, çok çekilirse akım kopar.
Rehber: yelken trimi ve hız
Rüzgâr ipleri (telltales)
Yelkenlerdeki kısa yün ya da kurdele şeritler. İkisi de geriye akıyorsa trim doğrudur; içteki kalkıyorsa iskotayı kazan ya da düş; dıştaki kalkıyorsa laçka et ya da orsala.
Rehber: yelken trimi ve hız
Camadan (reef)
Sert rüzgârda ana yelkeni küçültmek; böylece tekne daha az yatar ve hızlı kalır.
Rehber: yelken trimi ve hız
Grandiyi kontra basmak (backing the main)
Baş rüzgâra dönükken iskota tamamen laçka, bomu rüzgâra karşı dışarı itmek; tekne durur, sonra geri gider: start öncesi hattaki yer böyle korunur.
Rehber: startı nasıl kazanırsın
Sözcükler, suda

Sekiz rehber, her biri bir yarışla biter

Up and down ücretsizdir, telefonda ya da bilgisayarda, hiçbir şey kurmadan.

Yarış rehberleri

Devamını oku